Πρώιμη αστικοποίηση και κεραμική στην Ελίκη της 3ης χιλιετίας

Ο οικισμός της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού (μέσα και την ύστερη 3η χιλιετία π.Χ.) στην Ελίκη της Αχαΐας διαθέτει τα χαρακτηριστικά ενός πρωτοαστικού κέντρου: οργάνωση κι επέκταση του δημόσιου χώρου, πολύχωρα ιδιωτικά οικοδομήματα και αρχιτεκτονική που αντακακλά κεντρική εξουσία. Ένα εμβληματικό οικοδόμημα είναι διώροφο, με κεντρικούς χώρους και αποθήκες (Corridor House) και παρουσιάζει προηγμένα στοιχεία στατικού σχεδιασμού.

Η κεραμική διακρίνεται από μαζικότητα και τυποποίηση. Τα αγγεία αποτελούσαν τον κυριότερο και πολυπληθέστερο εξοπλισμό των οικοδομημάτων. Η συνεχής οικοδόμηση της πόλης έως το τέλος της 3ης χιλιετίας π.Χ. είχε σαν αποτέλεσμα την σημαντική φθορά της κεραμικής των παλαιότερων φάσεων ενώ τα αγγεία της τελευταίας περιόδου του οικισμού έμειναν άθικτα στη θέση τους και αποκαλύφθηκαν in situ κατά την ανασκαφή. Πρόκειται για μαγειρικά σκεύη, κύπελλα, πυξίδες, υδρίες, αμφορείς και πίθους, που βρίσκονταν σε τροφοπαρακευαστικούς χώρους (κουζίνες), χώρους εστίασης και αποθήκες.

Διαφαίνεται η ανάδυση του οίκου ως επίκεντρου της κοινωνικής οργάνωσης και πιθανώς ως στοιχείου κοινωνικής ιεραρχίας. Τα αγγεία φαγητού και ποτού παίζουν κυρίαρχο ρόλο στον οικιακό εξοπλισμό, λειτουργικά και συμβολικά. Υποδηλώνουν ότι οι συμποσιασμοί αποτελούσαν θεσμό και συνέβαλαν στην καθιέρωση της κοινωνικής θέσης των οικογενειών της πόλης. Τα εξωτικά στοιχεία αυτού του εξοπλισμού περιλαμβάνουν ένα ψηλό κύπελλο με λαβές («δέπας»), παρόμοιο με κύπελλα από την Τροία, και δείχνουν ότι η κοινωνική θέση και η εξουσία διαμορφώνονται και μέσα από σχέσεις κοσμοπολιτισμού.

Όλα τα σπίτια διέθεταν και πιθάρια, αρκετά από τα οποία ήταν μεγάλα, επιδαπέδια και τακτοποιημένα σε γωνίες ή αποθηκευτικά δωμάτια. Τα τυποποιημένα χαρακτηριστικά των πιθαριών (πηλοί, μεγέθη, διακόσμηση) μαρτυρούν κατασκευή από εξειδικευμένους τεχνίτες, ίσως επί τόπου στα δωμάτια, αφού τα δοχεία δεν θα χώραγαν να περάσουν από τις θύρες εκ των υστέρων. Το μέγεθος και πλήθος των πίθων και η πρόβλεψη αποθηκών υπογραμμίζουν την αυξημένη παραγωγή και υποστηρίζουν την διαμόρφωση κοινωνικών μονάδων προσανατολισμένων στον πλούτο, την επίδειξη και την δύναμη.

Ερευνητικό πρόγραμμα Αρχαίας Ελίκης

2022, V. Xanthopoulou, I. Iliopoulos, D. Katsonopoulou, S. Katsarou, Standardized patterns in the ceramic craft at Early Bronze Age Helike, Achaea, Greece, Archaeological and Anthropological Sciences 14(8): 154 (pages 29). https://doi.org/10.1007/s12520-022-01621-3

2018, M. Kormann, S. Katsarou, D. Katsonopoulou, G. Lock, On roof construction and wall strength: Non-linear structural integrity analysis of the Early Bronze Age Helike Corridor House. Στο: M. Matsumoto, E. Uleberg (επιμ.), CAA 2016: Oceans of Data. Proceedings of the 44th Conference on Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology (Oslo, 30 March-3 April 2016), σελ. 421-432. Archaeopress.

2017, M. Kormann, D. Katsonopoulou, S. Katsarou, G. Lock, Methods for developing 3D visualizations of archaeological data: A case study of the Early Bronze Age Helike Corridor House, STAR. Science & Technology of Archaeological Research 3(2), σελ. 478-489.

2017, M. Kormann, D. Katsonopoulou, S. Katsarou, The Digital Helike Project: Further insights from archaeological and geological data in the Early Helladic period through combined modelling, 3d reconstruction and simulation. Στο: G. Vavouranakis, M. Katsianis, Y. Papadatos, M. Mouliou, P. Petridis (επιμ.), Digital Pasts for the Present. Proceedings of the 2nd Conference on Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology, Greek Chapter (CAA_GR) (Athens, 20-21 December 2016), σελ. 69-75. Department of History and Archaeology, National & Kapodistrian University of Athens.

2017, D. Katsonopoulou, S. Katsarou, Mainland cosmopolitanism and the rise of personal prestige: new evidence from the coastal Early Helladic town of Helike, north-west Peloponnese, Greece, BSA 112, σελ. 1-32. doi:10.1017/S0068245417000041

2016, M. Kormann, S. Katsarou, D. Katsonopoulou, G. Lock, Structural Integrity Modelling of an Early Bronze Age “Corridor House” in Helike of Achaea, NW Peloponnese. Στο: S. Campana, R. Scopigno, G. Carpentiero, M. Cirillo (επιμ.), CAA 2015: Keep the Revolution Going. Proceedings of the 43rd Annual Conference on Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology 2015 (University of Siena, Siena, 30 March -3 April 2015), σελ. 825-836. Oxford. Archaeopress.

2016, D. Katsonopoulou, I. Iliopoulos, S. Katsarou, V. Xanthopoulou, Craftsmanship of big storage pithoi in the Early Helladic settlement of Helike, Achaea. Στο: E. Photos-Jones (επιμ.), in collaboration with Y. Bassiakos, E. Filippaki, A. Hein, I. Karatasios, V. Kilikoglou, E. Kouloumpi, Proceedings of the 6th Symposium of the Hellenic Society for Archaeometry (Athens, 16-18 May 2013), σελ. 13-20. Oxford. Archaeopress. BAR International Series 2780.

2016, M. Kormann, S. Katsarou, D. Katsonopoulou, G. Lock, Creating Interactive 3D visualizations of archaeological data: A Case Study on the Early Bronze Age Helike Corridor House, 41st International Symposium on Archaeometry-ISA 2016, Kalamata, 15-21 May 2016 (Οργανωτής: Laboratory of Archaeometry, University of the Peloponnese).

2016, M. Kormann, D. Katsonopoulou, S. Katsarou, The Digital Helike Project: further insights from archaeological and geological data in the Early Helladic period through combined modelling, 3d reconstruction and simulation, 2nd CAA-GR Conference, University of Athens, Athens, 20-21 December 2016.

2016, M. Kormann, S. Katsarou, D. Katsonopoulou, G. Lock, On roof construction and wall strength: Non-linear structural integrity analysis of the Early Bronze Age Helike Corridor House, CAA 2016: Exploring Oceans of Data. The 44th Annual Conference on Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology 2016, University of Oslo, Oslo, 29 March-2 April 2016.

2015, M. Kormann, S. Katsarou, D. Katsonopoulou, G. Lock, Structural Integrity Modelling of an Early Bronze Age “Corridor House” in Helike of Achaea, NW Peloponnese, CAA 2015: Keep the Revolution Going. The 43rd Annual Conference on Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology 2015, University of Siena, Siena, 30 March-3 April 2015.

2013, D. Katsonopoulou, I. Iliopoulos, S. Katsarou, V. Xanthopoulou, Craftsmanship of big storage pithoi from the Early Helladic settlement of Helike, Achaia, 6ο Συμπόσιο της Ελληνικής Αρχαιομετρικής Εταιρείας, Πολιτισμικές επιρροές στην έκφραση των τεχνικών δεξιοτήτων στη Μεσόγειο, Μουσείο Ακρόπολης, Αθήνα, 16-18 Μαΐου 2013 (Οργανωτής: Ελληνική Αρχαιομετρική Εταιρεία).

2013, V. Xanthopoulou, S. Katsarou-Tzeveleki, D. Katsonopoulou, I. Iliopoulos, Petrographic and geochemical characterisation of Early Bronze Age ceramic artifacts from Helike, Northwestern Peloponnese, Greece, EMAC 2013. 12th European Meeting on Ancient Ceramics, Padova, 19-21 September 2013.

2011, S. Katsarou-Tzeveleki, Morphology and distribution of pottery at the Early Helladic settlement of Helike, Achaia. Στο: D. Katsonopoulou (επιμ.), HELIKE IV – Ancient Helike and Aigialeia. Protohelladika, The Southern and Central Greek Mainland, σελ. 89-126. Athens. The Helike Society.

2010, Σ. Κατσαρού, N. Κατσωνοπούλου, I. Ηλιόπουλος, Β. Ξανθοπούλου, Η κεραμική τεχνολογία της οικιακής οικοσκευής και των αποθηκευτικών πίθων στον πρωτοελλαδικό οικισμό της Ελίκης Αχαΐας, Αρχαιολογική έρευνα και νέες τεχνολογίες, ARCH_RNT, 2^ο Συμπόσιο, Καλαμάτα, 21-23 Οκτωβρίου 2010 (Οργανωτές: Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών Πανεπιστημίου Πελοποννήσου).

2007, S. Katsarou-Tzeveleki, Morphology and distribution of pottery at the Early Helladic settlement of Helike, Achaia, HELIKE IV – Ancient Helike and Aigialeia, Nikolaiika, Agion, 1-3 September 2007 (Οργανωτής: The Ancient Helike Society).