Αγγεία και ταφές στη Νεολιθική, στο σπήλαιο Αλεπότρυπας Διρού

Τα Nεολιθικά Οστεοφυλάκια Ι και ΙΙ στο σπήλαιο Αλεπότρυπα στο Διρό της Μάνης έχουν φέρει στο φως κατάλοιπα από πλήθος ανθρώπινων ταφών οι οποίες συνοδεύονται από κεραμική. Στο Οστεοφυλάκιο Ι τεκμηριώνεται η αρχαιότερη κεραμική στο σπήλαιο, η οποία χρονολογείται στο τέλος της 7ης χιλιετίας π.Χ. βάσει μορφολογικών χαρακτηριστικών (υφή ψησίματος, αποφύσεις, σχήματα) που παρατηρούνται και σε άλλες θέσεις της ηπειρωτικής Ελλάδας την ίδια περίοδο.

Στο Οστεοφυλάκιο ΙΙ αποκαλύφθηκαν κατάλοιπα από μεγάλα θραύσματα αγγείων οικιακής χρήσης δίπλα σε ανθρώπινα κρανία και σκελετικά κατάλοιπα που προέρχονταν από δευτερογενή απόθεση των ανθρώπινων ταφών. Από τη στρωματογραφία πιθανολογείται ότι πρόκειται για έκθεση των σκελετικών καταλοίπων πάνω σε “εξέδρα”, δηλαδή ότι, ενδεχομένως, τα κατάλοιπα ήταν ορατά και, ίσως, με τα αγγεία τούς αποδίδονταν προσφορές. Κάποια κρανία και οστά ήταν τοποθετημένα μέσα σε τμήματα δοχείων.

Από τη μελέτη προκύπτει ότι το κεραμικό σύνολο περιλαμβάνει μεσαίου και μεγάλου μεγέθους, χονδροειδή σκεύη, κάποια με διακόσμηση από ανάγλυφες ταινίες. Ενδεχομένως έγινε σκόπιμη θραύση των αγγείων επί τόπου ή απόθεση δοχείων που ήταν σπασμένα και δεν εξυπηρετούσαν πλέον οικιακή χρήση. Πιστεύω ότι διά της εγκατάστασης των προγόνων στο οστεφυλάκιο διατυπώνεται μια δήλωση ισχύος από την πλευρά της ομάδας που χρησιμοποιούσε το σημείο αυτό, ίσως και άλλες περιοχές του σπηλαίου, στο πλαίσιο σχέσεων ανταγωνισμού με άλλες ομάδες για την επικράτηση στο χώρο του σπηλαίου ή εκτός αυτού.


Ερευνητικό πρόγραμμα της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας (2010-2014, Γ. Παπαθανασόπουλος, Α. Παπαθανασίου) σε συνέχεια της έρευνας του Γ. Παπαθανασόπουλου (δεκαετίες ’70-’80).