Νεολιθικά αγγεία με πρόσμειξη οψιανού στο Γυαλί Νισύρου

H ηφαιστιογενής νησίδα Γυαλί αποτελεί παλίμψηστο πολιτισμών χάρη στην διαδοχική κατοίκησή της κατά την προϊστορία, ήδη από την Τελική Νεολιθική (4η χιλιετία π.Χ.), την αρχαιότητα έως και τους νεώτερους χρόνους. Πλήθος από θραύσματα κεραμικών αγγείων της Νεολιθικής βρίσκονται διασκορπισμένα σε όλη την έκταση του νησιού και όχι μόνο στις περιοχές όπου υπήρχαν εγκαταστάσεις με οικοδομήματα. Η πληθώρα των διαθέσιμων φυσικών πόρων του νησιού θα ήταν αυτή που είχε προσελκύσει τους Νεολιθικούς πληθυσμούς, οι οποίοι είχαν εντοπίσει επίσης την παρουσία ντόπιων πηγών οψιανού, πέτρωμα από το οποίο κατασκεύαζαν εργαλεία. Ο οψιανός του Γυαλιού, σε σύγκριση με το δημοφιλέστερο για την εποχή από τη Μήλο, είχε πολύ περιορισμένη χρήση στο Αιγαίο και την Κρήτη κατά τη Νεολιθική αλλά και την Εποχή του Χαλκού. Αυτό συνέβαινε λόγω της ποιότητάς του: είναι σημαντικά πιο εύθριπτος, περιέχει κόκκους ηφαιστειακής τέφρας, είναι διαφανής και δεν μπορεί να πελεκηθεί και να υποστεί επεξεργασία με την ίδια ευκολία. Παρόλα αυτά, οι Νεολιθικοί τεχνίτες του Γυαλιού κατασκεύαζαν κάποια εργαλεία από αυτό το ντόπιο υλικό.

Η εξέταση και ανάλυση ενδεικτικών Νεολιθικών αγγείων από το Γυαλί, κυρίψς χονδροειδών,  έδειξε ότι ότι ο ντόπιος οψιανός είναι παρόν και στον πηλό κάποιων από αυτά, πράγμα που επιβεβαιώνει καταρχήν την ύπαρξη τοπικής κεραμικής παραγωγής. Έδειξε, επίσης, ότι τα εγκλείσματα του οψιανού προστίθενται σκόπιμα στον πηλό για την κατασκευή αυτών των δοχείων. Η παρουσία δοχείων που δεν περιέχουν οψιανό αλλά άλλες προμσείξεις επιβεβαιώνει ότι η προσθήκη προσμείξεων οψιανού ήταν αποτέλεσμα επιλογής του κεραμέα. Τα ειδικότερα χαρακτηριστικά των αγγείων που κατασκευάζονταν με εγκλείσματα οψιανού, ως προς το σχήμα τους και τη χρήση τους, μπορεί να αποτελέσουν το αντικείμενο μελλοντικής έρευνας.


Έρευνα του Υπουργείου Πολιτισμού (Α. Σάμψων). Αναλύσεις σε συνεργασία με το Εργαστήριο Fitch της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Αθήνα και το Ίδρυμα Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών.

2002

S. Katsarou, A. Sampson & E. Dimou, Obsidian as temper in Yali, Greece, Neolithic pottery. Στο: V. Kilikoglou, A. Hein & Y. Maniatis (επιμ.), Modern Trends in Scientific Studies on Ancient Ceramics. Papers presented at the 5th Εuropean Μeeting on the Αncient Ceramics (Athens, October 18-20, 1999), σσ. 111-120. Oxford. BAR International Series 1011.