Τα αγγεία στους πρώτους Νεολιθικούς οικισμούς της βόρειας Αττικής

Η Νεολιθική κεραμική που χρησιμοποιούσαν οι μικρές, διάσπαρτες, κοινότητες των πρώτων αγροτών που έζησαν στην ενδοχώρα της βόρειας Αττικής στο τέλος της 7ης και στην 6η χιλιετία π.Χ. παρουσιάζουν ομοιότητες μεταξύ τους, οι οποίες πιστοποιούν ότι υπάρχει η ραχοκοκαλιά μιας τοπικής κεραμικής παράδοσης γύρω από την οποία δημιουργούνται τοπικές παραλλαγές. Τα κοινά χαρακτηριστικά εντοπίζονται στα σχήματα των δοχείων: φιάλες με απλό καμπύλο περίγραμμα και λεπτά τοιχώματα, ελάχιστα αγγεία με λαιμό. Επίσης, κοινά στοιχεία είναι η ανοιχτόχρωμη και μη στιλπνή επιφάνεια των αγγείων, η οποία, μάλιστα, πολύ συχνά έχει χαρακτηριστική σαπωνοειδή υφή στην αφή, οι ιριδίζοντες χρωματισμοί και, αν και εμφανίζεται λιγότερο συχνά, η αντίθεση μαύρου-ερυθρού χρώματος μεταξύ των δύο πλευρών των αγγείων.

Πρόκειται για οικιακής χρήσης σκεύη, ωστόσο οι παραλλαγές των χρωματισμών μπορεί να δηλώνουν απόπειρες πειραματισμού, καινοτομίας, δεξιότητας και διαφοροποίησης των κεραμέων μέσα στις κοινότητες ή σε διακοινοτικό επίπεδο. Αυτές οι χρωματικές παραλλαγές μπορεί να εκληφθούν ως είδος διακόσμησης, δεδομένου ότι σπανίζουν άλλα κοσμητικά στοιχεία, όπως οι εγχαράξεις, οι αποφύσεις και οι μικρές λαβές. Διαπιστώνονται ομοιότητες σε σχέση με την κεραμική της ίδιας περιόδου από την παράκτια ανατολική Αττική και τα Μεσόγεια. Όμως σε σχέση με άλλα κεραμικά σύνολα της νότιας Ελλάδας, η παράδοση της Αττικής δεν περιλαμβάνει μορφολογικά χαρακτηριστικά που αλλού εμφανίζονται έντονα, όπως λ.χ. γραπτή διακόσμηση, η οποία στην Αττική εκπροσωπείται (ίσως και λόγω συνθηκών διατήρησης) από ελάχιστα δείγματα. Η χρονολογική έκταση αυτού του συνόλου των οικισμών της βόρειας Αττικής σταματά στη Μέση Νεολιθική και σε σπάνια περίπτωση συνεχίζει έως τη Νεότερη.


Σωστικές ανασκαφές των Εφορειών Αρχαιοτήτων Αθήνας και Ανατολικής Αττικής (Δ. Παλαιολόγος και Μ. Στεφανοπούλου).