Προϊστορικές κοινότητες στο σπήλαιο της Αγίας Τριάδας στον Ελικώνα

Το σπήλαιο βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 900 μ. στον Ελικώνα, στην περιοχή της Λειβαδιάς. Είναι γνωστή θέση λόγω του σημαντικού αρχαίου ιερού που φιλοξένησε, ωστόσο προηγήθηκαν διαδοχικές χρήσεις του σπηλαίου κατά την προϊστορία: περιλαμβάνουν υλικά κατάλοιπα και καύσεις της Μέσης Εποχής του Χαλκού (αρχή 2ης χιλιετίας π.Χ.), καθώς και διάσπαρτα ευρήματα της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού και της Νεολιθικής (3η και 4η χιλιετία π.Χ.).

Από τις παλαιότερες φάσεις προέρχονται μεγάλες χειροποίητες λεκάνες με χαρακτηριστικά τριγωνικά χείλη με αποφύσεις. Στη Μέση Εποχή του Χαλκού υπήρχαν και χειροποίητα και τροχήλατα αγγεία στο σπήλαιο. Τα πρώτα ήταν στιλβωμένα και σκούρα και κάποια ήταν διακοσμημένα με αυλακώσεις και εγχαράξεις. Σε ένα μαγειρικό σκεύος είχε διανοιχθεί τρύπα κοντά στον πυθμένα. Στην ίδια περίοδο υπήρχαν τροχήλατα κύπελλα με λεπτά τοιχώματα και γκρίζα επιφάνεια (Μινύεια).

Το πιθανότερο είναι ότι το σπήλαιο χρησιμοποιούνταν κατά τους καλοκαιρινούς μήνες από κτηνοτρόφους που μετακινούσαν εποχικά τα κοπάδια τους στα ορεινά πλατώματα του Ελικώνα. Ενδεχομένως, μέσα σε αυτές τις χρήσεις, λάμβανε χώρα και τελετουργική δραστηριότητα.


Έρευνα της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας

Υπό προετοιμασία άρθρο, S. Katsarou, Prehistoric highland communities at the Agia Triada cave, Boeotia, Greece.

2025, Σ. Κατσαρού, Η συμβολή των ανασκαφών στα σπήλαια στις γνώσεις μας για την ελληνική προϊστορία, Μισός αιώνας προστασίας και έρευνας των σπηλαίων. Ημερίδα αφιερωμένη στη μνήμη της Ευαγγελίας Πρωτονοταρίου-Δεϊλάκη, Υπουργείο Πολιτισμού, Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας, Αθήνα, Επιγραφικό Μουσείο, 9 Οκτωβρίου 2025 (Οργανωτής: Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας).

2021, S. Katsarou, The dawn of ancient Greek cave cult: Prehistoric cave sanctuaries. Στο: S. Katsarou, A. Nagel (επιμ.), Cave and Worship in Ancient Greece. New Approaches to Landscape and Ritual, σελ. 17-48. London/New York. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003015765-2