Νεολιθική κεραμική με οψιανό στο Γυαλί Νισύρου

H ηφαιστιογενής νησίδα Γυαλί αποτελεί παλίμψηστο πολιτισμών που δημιουργήθηκε από την διαδοχική κατοίκηση αρχαίων και προϊστορικών πληθυσμών, ήδη από την Τελική Νεολιθική (4η χιλιετία π.Χ.). Τεράστιες ποσότητες από θραύσματα Νεολιθικών κεραμικών αγγείων βρίσκονται διασκορπισμένες σε όλη την έκταση του νησιού και όχι μόνο στις περιοχές όπου υπήρχαν εγκαταστάσεις. Η πληθώρα των διαθέσιμων φυσικών πόρων του νησιού θα ήταν αυτή που είχε προσελκύσει τους νεολιθικούς πληθυσμούς, οι οποίοι είχαν εντοπίσει επίσης την παρουσία ντόπιων πηγών οψιανού, πετρώματος από το οποίο κατασκεύαζαν εργαλεία. Η παραλλαγή του οψιανού του Γυαλιού, σε σύγκριση με του δημοφιλέστερου για την εποχή από τη Μήλο, είχε πολύ περιορισμένη χρήση στο Αιγαίο και την Κρήτη κατά τη Νεολιθική και την Εποχή του Χαλκού. Είναι σημαντικά πιο εύθριπτο πέτρωμα, περιέχει κόκκους ηφαιστειακής τέφρας, είναι διαφανής και δεν μπορεί να πελεκηθεί και να επεξεργασθεί με την ίδια ευκολία. Ωστόσο οι Νεολιθικοί τεχνίτες του Γυαλιού κατασκεύαζαν εργαλεία από πυρήνες του ντόπιου οψιανού.

Η εξέταση των χονδροειδών Νεολιθικών αγγείων από το Γυαλί έχει δείξει ότι ο ντόπιος οψιανός είναι παρόν στον πηλό τους, πράγμα που επιβεβαιώνει καταρχήν την τοπική παραγωγή τους. Ενδεικτικές προκαταρκτικές πετρογραφικές αναλύσεις στις οποίες συμμετείχα έδειξαν ότι ο οψιανός χρησιμοποιείται ως σκόπιμη πρόσμειξη στον πηλό αυτών των δοχείων και δεν προϋπάρχει στην φυσική πρώτη ύλη. Η καταγραφή και άλλων ποιοτήτων κεραμικών δοχείων, τα οποία δεν περιέχουν οψιανό αλλά έχουν δημιουργηθεί με την προσθήκη άλλης πρόσμειξης, υποδηλώνουν ότι η χρήση του οψιανού ήταν αποτέλεσμα επιλογής από την πλευρά του κεραμέα. Οι περαιτέρω παραλλαγές και ειδικές κατηγορίες μπορεί να αποτελέσουν το αντικείμενο μελλοντικής έρευνας.

Πλαίσιο

Έρευνα του Υπουργείου Πολιτισμού υπό τη διεύθυνση του καθ. Α. Σάμψων.

Αναλύσεις σε συνεργασία με το εργαστήριο Fitch της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής και το Ίδρυμα Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών.

Διαβάστε περισσότερα

2002

S. Katsarou, A. Sampson & E. Dimou, Obsidian as temper in Yali, Greece, Neolithic pottery. Στο: V. Kilikoglou, A. Hein & Y. Maniatis (επιμ.), Modern Trends in Scientific Studies on Ancient Ceramics. Papers presented at the 5th Εuropean Μeeting on the Αncient Ceramics (Athens, October 18-20, 1999), σσ. 111-120. Oxford. BAR International Series 1011.