Τα ερυθροδιακόσμητα αγγεία της Μέσης Νεολιθικής από το σπήλαιο του Κύκλωπα στις Βόρειες Σποράδες

Μια ομάδα από βαθιά κύπελλα με κόκκινα διακοσμητικά σχέδια σε μορφή πλέγματος ήταν το αντικείμενο που ανέλαβα να μελετήσω σ’ αυτό το σπήλαιο που ανέσκαψε ο καθ. Α. Σάμψων στο ερημόνησο Γιούρα, βόρεια της Αλοννήσου, σχεδόν στο κέντρο του βορείου Αιγαίου. Τα αγγεία δεν σώζονται ολόκληρα, βρέθηκαν σε στενό και σκοτεινό χώρο στο βάθος του σπηλαίου, δίπλα σε νερό, και χρονολογούνται στη Μέση Νεολιθική περίοδο (περίπου 5800-5600 π.Χ.). Μαζί με τον θαυμασμό για τη δεξιότητα που πρέπει να είχε ο προϊστορικός ζωγράφος για να πετύχει τέτοια ακρίβεια στη διακόσμηση, μια σειρά από ερωτήματα γεννιούνται: άραγε οι προϊστορικοί νησιώτες ξεσήκωσαν αυτά τα πολύπλοκα σχέδια από τα υφαντά τους και τι μπορεί να σήμαιναν γι’ αυτούς; Ποιοι έφεραν στο σπήλαιο αυτά τα εντυπωσιακά αγγεία, από πού και γιατί; Τι σημαίνει η διαφορετική «στερεοελλαδίτικη» τεχνοτροπία τους σε σχέση με τη «θεσσαλική» που αντιπροσωπεύεται με λιγότερα δείγματα στο σπήλαιο; Ποια σχέση με τη χρήση τους μπορεί να έχει ο ιδιαίτερος χώρος στον οποίο βρέθηκαν;

Η μελέτη αυτή, που αποτέλεσε θέμα της διδακτορικής μου διατριβής, μου δίδαξε ότι στην αρχαιολογία μαθαίνουμε περισσότερο από τις ερωτήσεις που θέτουμε και ότι οι απαντήσεις είναι ουτοπία. Τι σημαίνουν «ρυθμός», «ταυτότητα», «χρήση»;

Υπέθεσα ότι τα αγγεία αυτά μεταφέρονταν στο νησί Γιούρα και το σπήλαιο από το γειτονικό νησί Κυρά Παναγιά όπου παλαιότερες ανασκαφές είχαν φέρει στο φως σύγχρονο οικισμό και παρόμοια αγγεία. Πιστεύω ότι, παρότι ζωγραφισμένα, δεν υπολείποντο σε χρηστικό προορισμό, αλλά ότι ενδεχομένως έφεραν περιεχόμενο αντάξιο του νοηματικού φορτίου της διακόσμησής τους. Συνεχίζω να επεξεργάζομαι την ιδέα ότι τα δοχεία και το περιεχόμενό τους μεταφέρονταν στο σπήλαιο μέσα στα πλαίσια μιας συμβολικής πράξης που τελούνταν στο σπήλαιο. Ποιοι ήταν οι φορείς αυτών των συμβολισμών; Ενδεχομένως μέλη μιας κοινωνικής ομάδας που αναγνώριζε τον εαυτό της μέσα από αυτά τα σχέδια; Η στενή μάλιστα σχέση των κεραμικών σχεδίων με την πλέξη και την ύφανση ίσως να αποτελεί ένδειξη της τεχνικής τους εξειδίκευσης στην υφαντική ή την κεντητική. Όπως και να είναι, η νοηματοδότηση αυτών των αγγείων είναι το αποτέλεσμα μιας συνάφειας με ιστορικότητα, τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν -οπότε η συνάφεια αυτή επαναπροσδιορίζεται κάθε φορά που επεκτείνω και αναθεωρώ τις σκέψεις μου για τα συγκεκριμένα αγγεία, πράγμα που μπορεί να διαπιστώσει κανείς συγκρίνοντας τις σχετικές δημοσιεύσεις.

Πλαίσιο

Ανασκαφή της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας του ΥΠΠΟ (1992-1995) υπό τη διεύθυνση του καθ. Α. Σάμψων.

Διαβάστε περισσότερα

υπό
έκδοση

2011, υπό έκδοση

S. Katsarou-Tzeveleki, The Middle Neolithic pattern-painted ware from the Cave of Cyclops, Northern Aegean: Deconstructing older theories. Στο: Ε. Papadopoulou & V. Chryssikopoulos (επιμ.), ACHAIOS – Studies Presented to Thanassis Papadopoulos. Göteborg. Paul Astroms Forlag.

2010

P. Quinn, P. Day, V. Kilikoglou, E. Faber, S. Katsarou-Tzeveleki & A. Sampson, Keeping an eye on your pots: The provenance of Neolithic ceramics from the Cave of the Cyclops, Youra, Greece, Journal of Archeological Science 37, σσ. 1042-1052.

2009

Σ. Κατσαρού-Τζεβελέκη, Σπήλαιο Κύκλωπα Γιούρων: η συμβολή της κεραμικής στη συζήτηση για τους συμβολισμούς της Μέσης Νεολιθικής. Στο: Α. Μαζαράκης-Αινιάν (επιμ.), Αρχαιολογικό Έργο Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας 2. Πρακτικά Eπιστημονικής Συνάντησης (Βόλος, 16-19 Μαρτίου 2006), σσ. 53-59. Βόλος. Εργαστήριο Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας & Υπουργείο Πολιτισμού.

2008

S. Katsarou-Τzeveleki, Middle Neolithic weavers paint. Youra red painted patterns as markers of local group’s identity. Στο: A. Sampson (επιμ.), The Cave of Cyclops on the Island of Youra, Greece. Mesolithic and Neolithic Networks in the Northern Aegean Basin. Vol. Ι: Intra-Site Analysis, Local Industries and Regional Site Distribution, σσ. 69-110. Philadelphia. Institute for the Aegean Prehistory Academic Press.

2005

Σ. Κατσαρού-Τζεβελέκη, Η γραπτή κεραμική της Μέσης Νεολιθικής από το σπήλαιο του Κύκλωπα. Στο: Α. Σάμψων, Προϊστορία του Αιγαίου. Παλαιολιθική, Mεσολιθική, Nεολιθική, σσ. 123-136. Αθήνα. Εκδόσεις Ατραπός.

2003

3ο Συμπόσιο Αρχαιολογίας, Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας Σπηλαίων, Αθήνα, 17-19 Οκτωβρίου 2003 (Οργανωτές: Ελληνική Σπηλαιολογική Εταιρεία & Σπηλαιολογική Ομοσπονδία Ελλάδος).

Θέμα: Σ. Κατσαρού & Α. Σάμψων, Σπήλαιο Κύκλωπα Γιούρων: Δύσκολη αποστολή με εντυπωσιακά ευρήματα.

2001

Σ. Κατσαρού, Η κεραμεική με ερυθρά κοσμήματα από τα στρώματα της Μέσης Νεολιθικής του σπηλαίου του Κύκλωπα. Στο: A. Σάμψων (επιμ.), Αρχαιολογική Έρευνα στις Βόρειες Σποράδες, σσ. 11-31. Αλόννησος. Εταιρεία Πεπαθηριακών Μελετών & Δήμος Αλοννήσου.